در شرایط جنگ، اضطراب و آشفتگی روانی تا حدی طبیعی است، اما رها کردن سلامت روان می‌تواند آسیب‌های عمیق و ماندگار ایجاد کند.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز و به نقل از «وبدا» وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، کاردرمانی روانی_اجتماعی بر این اصل تاکید دارد که انسان از طریق انجام فعالیت‌های معنادار، برقراری ارتباطات انسانی سالم و همدلانه، داشتن ساختار مناسب روزانه و خودمراقبتی هدفمند می‌تواند ظرفیت سازگاری خود را حفظ کند.

خودمراقبتی در بحران، بخشی از بقا، حفظ عملکرد و مراقبت از خانواده و جامعه است. حتی اقدامات کوچک می‌تواند نقش مهمی در حفظ تعادل روانی افراد ایفا کند. توصیه های کاردرمانی روانی اجتماعی در شرایط بحرانی موارد زیر هستند:

1. حفظ تعادل در فعالیت‌های روزمره (Occupational Balance) یکی از اصول مهم کاردرمانی حفظ تعادل بین فعالیت‌های مختلف زندگی است. در شرایط بحران نیز باید تلاش کرد میان استراحت، کار یا تحصیل، مراقبت از خود و تعامل اجتماعی تعادل نسبی برقرار شود. فعالیت‌های ساده مانند مطالعه کوتاه، انجام کارهای خانه یا رسیدگی به امور شخصی می‌تواند احساس کنترل و ثبات ایجاد کند.

 ۲. حفظ روتین و ساختار روزانه (Daily Routine) ساختار داشتن روز باعث کاهش آشفتگی روانی می‌شود. توصیه می‌شود افراد برنامه‌ای ساده برای روز خود داشته باشند؛ شامل زمان خواب و بیداری منظم، وعده‌های غذایی مشخص، زمان مشخص برای کار یا مطالعه و زمان استراحت

 ۳. استفاده از فعالیت‌های معنادار (Meaningful Activities) در کاردرمانی، فعالیت‌های معنادار نقش مهمی در سلامت روان دارند. انجام فعالیت‌هایی مانند مطالعه، نوشتن، هنر، آشپزی، کمک به دیگران یا فعالیت‌های معنوی می‌تواند حس مفید بودن و امید را تقویت کند.

 ۴. تنظیم سیستم عصبی از طریق فعالیت بدنی و حسی فعالیت بدنی سبک مانند پیاده‌روی، حرکات کششی یا تمرین‌های تنفسی به کاهش تنش و اضطراب کمک می‌کند. همچنین استفاده از محرک‌های حسی آرام‌بخش مانند گوش دادن به موسیقی ملایم، تماس با طبیعت یا دوش آب گرم می‌تواند در تنظیم هیجانات مؤثر باشد.

 ۵. مدیریت مواجهه با اخبار و اطلاعات پیگیری بیش از حد اخبار می‌تواند تمرکز و عملکرد روزانه را مختل کند. تعیین زمان مشخص برای دریافت اطلاعات و سپس بازگشت به فعالیت‌های روزمره کمک‌کننده است.

 ۶. حفظ نقش‌های اجتماعی و خانوادگی حفظ ارتباط با خانواده، دوستان و همکلاسی‌ها یکی از عوامل مهم تاب‌آوری است. تعامل اجتماعی و حمایت متقابل به کاهش احساس تنهایی و افزایش احساس امنیت روانی کمک می‌کند.

 ۷. تمرکز بر فعالیت‌های قابل کنترل در شرایط بحران بسیاری از عوامل خارج از کنترل فرد هستند. کاردرمانی بر انجام فعالیت‌هایی تمرکز دارد که فرد می‌تواند بر آنها تأثیر بگذارد؛ مانند سازمان‌دهی محیط زندگی، انجام وظایف تحصیلی یا کمک به اعضای خانواده.

 ۸. جستجوی حمایت تخصصی در صورت نیاز علائم هشدار برای دریافت کمک تخصصی شامل افکار خودآسیب‌رسان، ناتوانی شدید در عملکرد روزانه، حملات شدید پانیک، بی‌خوابی شدید طولانی، مصرف مداوم و زیاد مواد یا دارو برای آرام شدن، گوشه‌گیری شدید، و رفتارهای پرخطر هستند. در این شرایط مراجعه به روانپزشک، روانشناس یا کاردرمانگر سلامت روان ضروری است. در مجموع، از دیدگاه کاردرمانی روانی اجتماعی، تاب‌آوری در شرایط جنگ از طریق حفظ فعالیت‌های روزمره، مشارکت در فعالیت‌های معنادار، تنظیم هیجانات و حفظ ارتباطات اجتماعی تقویت می‌شود و این عوامل به افراد کمک می‌کند تا با وجود شرایط دشوار، عملکرد و کیفیت زندگی خود را تا حد امکان حفظ کنند.

دکتر «سحر قنبری»، عضو هیات علمی گروه آموزشی کاردرمانی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز